تبليغاتX
از شیر مرغ تا جون آدمیزاد - نخستین روز همایش و نمایشگاه سازندگان ساز و سازهای ابداعی در خانه هنرمندان

در ابتدای جلسه سریر با اشاره به اینکه چنین نمایشگاهی با این وسعت و کیفیت برای نخستین بار برگزار می شود گفت: بیش از 60 سال است که برای تکمیل سازهای ایرانی تلاش می شود از آنجا كه سازهاي ايراني فصل مشترك فعاليت‌هاي هنري است، پرداختن به اين موضوع و بحث‌هاي علمي در ارتباط با آن اهميت ويژه‌اي دارد.سرير ادامه داد: با برپايي چنين برنامه‌هايي بايد سازهاي جديد و قابليت‌هاي آنها شناسايي و جايگاه اين سازها تثبيت شود تا نوازندگان بتوانند از آنها استفاده كنند و در راستاي آن تم‌هاي جديد را وارد موسيقي كنند. اگر اين قدم‌ها برداشته نشود، قطعا موسيقي براي مخاطبان يك نواخت مي‌شود و جاذبه‌ي خود را از دست مي‌دهد. به‌خصوص براي نسل جديد كه با حجم وسيعي از ارتباطات مواجه است، بايد تلاش جدي انجام داد. مدیر عامل خانه موسیقی در ادامه گفته های خود به استاد ابراهیم قنبری مهر اشاره کرد و گفت: متاسفانه ایشان به دلیل کسالت و بیماری نتوانستند در این جلسه حضور داشته باشند اما لازم است که یادی از ایشان و زحماتی که در این زمینه کشیده اند بکنیم. او را باید پايه‌گذار نگاه تحولي در ساخت سازها بدانیم.

پس از آن امیرحسین پورجوادی درباره ابداعات ساز در دوره قاجار به سخنرانی پرداخت. او در ابتدای گفته هایش با اشاره به منابع محدود در این حوزه گفت: متاسفانه منابع بسیار اندکی درباره ابداعات سازهای ایرانی وجود دارد به همین خاطر هم من سعی کردم در این مجال کوتاه اشاراتی به ساخت سازهای جدید و تلاش هایی که برای یافتن صداهای تازه از صفویه تا قاجار می شد داشته باشم. او با اشاره به موسیقی دوره صفویه گفت: موسيقي دوره‌ي صفويه مقامي بودو نشانی از موسیقی دستگاهی و یا سازهای تار و سنتور در این دوره دیده نمی شود. در این دوره سازهايي ‌چون عود، قانون، كمانچه و ني مورد استفاده قرار مي‌گرفت كه البته همين سازها نيز به دو دسته‌ي كامل و ناقص تقسيم مي‌شدند. عود و كمانچه سازهاي كامل و سازهاي ني، قانون، چنگ، تنبور و سرنا سازهاي ناقص محسوب مي‌شدند. تفاوتشان دراين بود كه برروي سازهاي كامل مي‌توانستند همه مقامات را اجرا كنند، اما براي سازهاي ناقص اين قابليت وجود نداشت.او ادامه داد: بعد از صفويه و با آمدن نادرشاه و راه‌اندازي حكومت افشاريه هم سيستم موسيقي مقامي همچنان تداوم داشت و تا نيمه قرن 12 كماكان عود به عنوان ساز زهي دست كوتاه در دربار ايران مورد استفاده قرار مي‌گرفت.او سپس به یازهای دوره زندیه اشاره کرد: وقتي كريم‌خان زند به قدرت رسيد سازهاي جديدی وارد موسیقی شد.قدیمی ترین تصویری که از ساز تار وجود دارد مربوط به این دوره است. اما به دلیل اطلاعات بسیار ناچیز این دوره نمی توان به صراحت گفت که در این دوره موسیقی دستگاهی متداول بوده یا خیر. این پژوهشگر و محقق موسیقی پس از آن به دوره قاجار اشاره کرد و حضور ولیعهد آقامحمد خان در شیراز را عامل اصلی ورود موسیقی دستگاهی به دربار تهران دانست: وقتي آقامحمد خان قاجار به سلطنت رسيد، سنت موسيقي شيراز که ولیعهد نشین آن دوره بود به دربار تهران منتقل شد. او ادامه داد: اما باز هم اطلاعي از ساز سنتور در دست نيست و تنها اشاره‌هايي محدودي در وقايع‌نگاري‌هاي نادر به اين ساز شده است.در این کتاب آمده پدر علي‌اكبر شاهي نواختن سنتور را زير نظر يك نوازنده هندي فرا گرفته است و امكان دارد سابقه‌ي سنتور به هند باز گردد، اما قطعا سابقه بيش از 250 سال در ايران ندارد.

او در پایان به استناد عکس ها و تصاویر و همچنین مکتوبات دوره قاجار به ابداع سازهای مشهور این دوره پرداخت: در اواخر دوره قاجار اشخاصي دست به ابداع سازهاي جديد زدند، مثلا فردي از همدان سازي به‌نام «رموز» ساخت. غلامحسين پدر حبيب سماعی نيز با تركيبي از كمانچه با سيم‌ها و گوشي‌هاي زياد سازي به‌نام «مجلس‌آرا» ساخت كه آن را ايستاده مي‌نواخت و البته در برخي از نسخ با عنوان مدليان آرا نيز از آن نام بردند. ساز ديگري به‌نام طرب‌انگيز نيز در همين دوران ابداع مي‌شود و در نيمه دوم قرن 19 و حدود سال‌هاي 870 كه اروپاييان به ايران مي‌آيند، موزه‌هاي ساز در چندين كشور اروپايي و آمريكايي شكل مي‌گيرد و حدود 100 ساز ايراني برای این مزوه ها خريداري مي‌شود. به‌طوري كه در موزه‌هايي در انگلستان، فرانسه، بروكسل، نيويورك و غيره مجموعه‌ي قابل ملاحظه‌اي از اين سازهاي ايراني وجود دارد كه در دهه‌ي 1970 از ايران خريداري شده است، حتي اين سه‌ساز «رموز»، «مجلس‌آرا» و «طرب‌انگيز» نيز در موزه پاريس خريداري شد.

 

+ نوشته شده در چهارشنبه بیست و هفتم خرداد 1388ساعت 22:33 توسط سیاوش |